هنری
استاد رحیم غفاری، با صدای دلنشین، ذوق سرشار و ارادت صادقانه
استاد رحیم غفاری، با صدای دلنشین، ذوق سرشار و ارادت صادقانه
محمد رحیم غفاری، در سال ۱۳۲۷ هجری خورشیدی در شهر کابل، در گذر گدری سراجی، چشم به جهان گشود. نیاکانش از طبیبان حاذق و حکمای زمان خود بودهاند.
پدرش، حاجی مرزا محمد نبیخان، از مرزاهای سرشناس زمان خود، صاحب قلم و کارمند دولت بود و سالهای زیادی را در دفاتر دولتی سپری کرد و تا دوره مدیریت پیش رفت. او از مهمترین مشوقان فرزندش در مسیر زندگی و فعالیتهای هنری و فرهنگی بود.
محمد رحیم غفاری از دوران کودکی به هنر و موسیقی علاقهمند شد و این علاقه بهتدریج به بخش مهمی از زندگی او تبدیل گردید.
او دوره ابتدایی آموزش خود را در مکتب عنصری بلخی آغاز کرد و سپس در لیسه نادریه به تحصیل ادامه داد. پس از پایان دوره مکتب، در کنار فعالیتهای هنری، وارد عرصه کار اداری شد و در افغانستان بانک به وظیفه پرداخت و تا رتبه مدیریت عمومی ایفای وظیفه کرد.
علاقه استاد غفاری به موسیقی، از سالهای جوانی به آموزش جدی آواز و فنون موسیقی انجامید. او از استادان مختلف داخلی و خارجی بهره گرفت و بهویژه در زمینه غزلخوانی، از آموزشهای استاد حفیظالله خیال استفاده کرد.
غفاری بهتدریج در اجرای غزل، قوالی و موسیقی عرفانی به مهارت رسید و سبک ویژه خود را شکل داد؛ سبکی که در آن شعر فارسی، مضامین عرفانی و موسیقی صوفیانه جایگاه برجستهای دارد .او افزون بر آوازخوانی، در نواختن هارمونیه، طبله و رباب نیز مهارت دارد.
همزمان با فعالیتهای هنری، استاد رحیم غفاری با مشایخ و بزرگان تصوف و عرفان نیز ارتباط برقرار کرد و از محضر آنان بهره گرفت.
از جمله استادان و بزرگان معنوی مورد اشاره او، مرحوم استاد محمد عبدالحمید اسیر، مشهور به جناب قندیآغا، استاد بیرنگصاحب، استاد عبدالله احمدشاهی و شماری دیگر از بزرگان تصوف و عرفان هستند.
این ارتباط با اهل عرفان، در شکلگیری شخصیت معنوی و هنری استاد غفاری تأثیر بسزایی داشت و زمینه پیوند عمیقتر فعالیتهای موسیقایی او را با شعر فارسی، تصوف و فرهنگ خانقاهی فراهم کرد.
یکی از دورههای مهم زندگی استاد غفاری، سالهای حضور او در هند بود. او در دوران مهاجرت، حدود ده سال در خانقاه حضرت مولانا شاه نیاز احمد قادری چشتی حضور داشت.
استاد در این مدت در آن خانقاه بیعت کرد و از تعلیمات عرفانی بهره گرفت. همچنین در فضای خانقاهی هند با سنت قوالی و موسیقی صوفیانه بیشتر آشنا شد و از استادان نامدار این عرصه بهره برد.
استاد رحیم غفاری حدود چهل و پنج سال از زندگی خود را به فعالیتهای هنری اختصاص داده است. او از جمله آوازخوانانی است که در گسترش اجرای قوالی به زبان فارسی در افغانستان سهم بارز داشته است.
استاد غفاری طی سالهای فعالیت هنری خود با نهادهای فرهنگی و رسانهای افغانستان همکاری داشت. حاصل این فعالیتها، ثبت بیش از ۲۰۰ آهنگ در رادیو افغانستان و حدود ۵۰ اثر در تلویزیون ملی افغانستان است.
از آثار و اجراهای شناختهشده او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دیشب به سیل اشک ره خواب میزدم
- مژگان شوم به حلقه چشم سیاه تو
- بیماری فراق کشیدم، نیامدی
- آسودگان گوشه دامان بوریا
- پیر من و مراد من
- زنده باشی یار من، آیینهوارم ساختی
-مست گشتم از دو چشم ساقی، پیمانه نوش
-تصویر تو میبینم بر هر در و دیواری
- از چمن تا انجمن جوش بهار رحمت است
-افتادهام به بستر غم، زار یا علی
-به مژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم
امشب به سینه زخم ترا باز کرده ایم
فعالیتهای چندینساله استاد غفاری در عرصه موسیقی و فرهنگ، مورد توجه نهادهای فرهنگی افغانستان نیز قرار گرفت. از طرف وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان، به پاس فعالیتهای هنری و فرهنگی، لقب «استاد» به وی اعطا شد. او در طول فعالیت هنری خود، تقدیرنامهها و جوایزی نیز از رادیو، تلویزیون و دیگر مراکز فرهنگی افغانستان دریافت کرده است.
پس از سالها فعالیت هنری در افغانستان، استاد رحیم غفاری مهاجرت کرد و حدود نه سال است که در کانادا اقامت دارد.
او در دوران اقامت در کانادا نیز فعالیتهای هنری و فرهنگی خود را متوقف نکرد و در میان جامعه مهاجران افغانستان به اجرای برنامهها و محافل موسیقی صوفیانه و عرفانی ادامه داد. تلاش او در این دوره، حفظ ارتباط با شعر، موسیقی و فرهنگ عرفانی افغانستان و انتقال این میراث به جامعه مهاجر بود.
یکی از موضوعات مهم در دوره فعالیت استاد غفاری در کانادا، تلاش برای ایجاد خانقاه چشتیه بود. این اقدام ادامه همان پیوندی بود که استاد از سالهای حضور در خانقاه حضرت مولانا شاه نیاز احمد قادری چشتی با سنت خانقاهی و عرفانی برقرار کرده بود.
در سالهای اخیر نیز استاد مکان تازهای را با نام «کاشانه درویشان» برای علاقهمندان سماع و عرفان گشوده است. در این مکان، محافل معنوی، برنامههای عرفانی و عرس و بزرگداشت بزرگان ادب و عرفان برگزار میشود.
فعالیت استاد غفاری در سالهای اخیر تنها به آوازخوانی محدود نمانده و او در زمینه حفظ و معرفی میراث ادبی افغانستان نیز فعالیت داشته است.
یکی از نمونههای این تلاش، کتاب «نوای بسمل» است؛ مجموعهای از گزیده غزلیات مرحوم قاری محمد انور بسمل که با اهتمام استاد رحیم غفاری به چاپ رسیده است. استاد هر یک از غزلهای این مجموعه را به آهنگ تبدیل کرده و به صورت موسیقایی اجرا کرده است.
در سالهای اخیر، استاد رحیم غفاری بخشی از اشعار پراکنده خود را گردآوری و در قالب کتابی با عنوان «رویای سحر» منتشر کرده است.
زندگی او روایتی از چندین دهه فعالیت هنری و فرهنگی است؛ مسیری که از کابل آغاز شد، با آموزش موسیقی و ارتباط با مشایخ و خانقاهها گسترش یافت، در هند با تجربههای عرفانی و موسیقایی عمق پیدا کرد، در افغانستان با فعالیت گسترده در رادیو و تلویزیون به شهرت رسید و در سالهای مهاجرت نیز با تلاش برای حفظ موسیقی، شعر و فرهنگ عرفانی افغانستان ادامه یافت.
