آبدات مشهور دوره اسلامی و کوشانی ولایت كابل

 آبدات مشهور دوره اسلامی و کوشانی ولایت كابل

سرمحقق کتاب خوان فیضی

1- مسجد و زیارت شاه دوشمشیره

به روایاتی مسجد شاه دو شمشیره (ع ) اولین مسجد بعد از ظهور فتوحات مسلمانان در افغانستان  میباشد. این ساختمان که در مربوطات ناحیه دوم شهر کابل موقعیت دارد به شمارۀ(25) ریاست حفظ آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ ثبت میباشد.  این بنای تاریخی از زمان ساخت، چندین بار تخریب و بازسازی گردیده است. ساختمان موجوده مسجد در دو منزل توسط مادر امان الله خان دوباره سازی گردیده، که به نام سراج الخواتین یا خانم اول نامیده میشود که در کتیبۀ سنگی مسجد آن را میتوان خواند. طرح معماری ساختمان متأثر شده از طرح معماری مسجد اورتکوی که از آبدات تاریخی نیمه دوم قرن نزده میلادی شهر استانبول میباشد و در دو منزل به سبک معماری نیو بروک اعمار گردیده است».در امور مهندسی آن یکنفر ترک نیز شرف اشتراک خدمت داشت.

طبق یک متن دیگر مسجد شاه دوشمشیره در کابل که در سنه  82  قمری بنا و یکبار در عهد نصیر الدین همایون تجدیدشده بود، در سنه ( 1161 ) قمری- (  1127) شمسی مطابق به حسن نیت قهرمانان دورۀ احمدشاهی سر از نو تعمیر و در سال( 1306)  شمسی تجدید و نشان استقلال به همین مناسبت ها در پهلوی دیوار آن نصب گردید.

سقف این ساختمان متشکل از دو نوع پوشش میباشد، بخشی از بنا دارای سقف ساخته شده از خشت بوده و توسط آهن چادر پوشانیده شده است و بخش دیگری از سقف ساختمان پوشش چوبی دارد که برای ساختمان اهمیت ویژه های معماری داده است .

سقف این بنا از بیرون دارای دو طبقه بوده و قسمت بالایی آن با یک مرحله خیزش حدوداً یک متره مرتفع تر گردیده است، که در همین خیزش با سقف پاینتر دارای یک ردیف پنجره های مربعی و مستطیلی به اندازه های کوچک حدود 120 ×80×80 سانتی متر می باشد که به شکل کمربند دورادور گنبد را از سقف پاینی مجزا ساخته است و در مرکز بالایی گنبد یک قبۀ زیبایی تعبیه گردیده است. نمای بیرونی بدنۀ مسجد دارای ستون های نیمه چسپیده کورنتی بوده و توسط پلاستر لایه گرفته میباشد. تزئینات روی دیواره های مسجد با گچ برجسته کاری شده که برای ساختمانزیبایی خاصی داده است.

در نمای ساختمان ستون پایه های چسپیده متاثر شده از سبک کورنتی یونانی بوده و طرح ساختمانی مسجد از کشور ترکیه کاپی گردیده است، دارای ستون پایه های یونانی کورنتی چسبیده بوده که به تعداد  دو ستون پایه یگانه در هر ضلع و ستون های طبقه اول و دوم از هم مجزا میباشد، ستون ها دارای سرستون های کورنتی بوده که قسمت سرستون های آن با یک کمر بند روی طاق کلکین ها خط افقی را تشکیل داده است. بدنۀ ستون ها به صورت برجسته کاری راه روی زیرستون های دورانی اتصال دارند. ضلع شرقی مسجد دارای درب سرپوشیده میباشد که بر طبقه دوم مشرف است. نمای بیرونی ورودی مسجد به شکل مثلث قایمه میباشد که قایده آن به زمین و ضلع عمودی آن به بدنه مسجد چسبیده است.

این مسجد دارای دو مناره بزرگ در ضلع شرقی و دو مناره کوچک (گلدسته) در ضلع غربی داشته که اعتبار از سقف ساختمان دارای دو طبقه و سر مناره میباشد که از پایین به بالا از قطر آن کاسته شده است. این مناره ها دارای طرح های اسلامی برجسته کاری بوده در حالیکه مناره های کوچک و غربی آن تنها دارای یک طبقه و سر مناره میباشد.

این بنای مقدس از خشت پخته، چونه، گچ، چوب و سنگ ساخته شده که دیوار های آن به انداره یک متر ضخامت و حدود شش متر ارتفاع برای هر منزل داشته و گنبد آن به شکل دایروی طراحی گردیده است.

منزل دوم مسجد دارای یک درب چوبی میباشد که از آغاز ساخت بنا حفظ گردیده و ذریعه 28 راه پله زینه به سطح همکف میرسد. راه پله دارای پنجره های مستطیل شکل بوده و در قسمت تحتانی در نقاط تماس با راه پله ها دارای کتاره چوبی با ستون های خرادی شده، بوده که دارای طرح کابلی صراحی نما میباشد.

سقف راه پله با چوب ارچه مسطح گردیده و دارای طرح ساده مستطیلی به صورت تکرار تطبیق گردیده است این شیوه مسطح در هنر معماری قرن نزده و بیست در بنا های مختلفه کابل به مشاهده رسیده است.

2- زیارت شاه دوشمشیره (ع)

این روضه مطهره آرامگاه حضرت لیث ابن قیس ابن حضرت عباس رضی الله تعالی علیهم نواسه کاکای حضرت فخر کاینات خلاصه موجودات افضل الانبیا و المرسلین حضرت محمد مصطفی (ص) است.

که بتاریخ سال هشتادویک هجری قمری به هدف ترویج و تعمیم دین مبین اسلام، همگام با جابر انصار و تمیم انصار علیه الرحمه در برابر شاهان کابلی و رتبیل شاهان در مجاهدت جام شهادت را نوشیدند،که در کنار رود کابل مدفون گردید و مرقد مبارک ایشان زیارت گاه عام و خاص گردید .

  جناب عبدالرحمن ابن (اشعث) سر لشکر اسلام به معاونت او از غزنین علی العجاله رسیده اند، جسد مبارکش را در بقعۀ متبرکه مدفون نمودند و لقب مبارک شان ” شاه دو شمشیره” رحمت الله تعالی علیه میباشد.”