فرهنگی
رویدادهای فرهنگی
رونمایی دیوان اشعار حبیبالله بلبل
۱۳ سنبله ۱۴۰۵ خورشیدی، برابر با ۴ سپتامبر ۲۰۲۶
مراسم رونمایی دیوان اشعار شادروان حبیبالله بلبل، از شاعران نامآشنا و چهرههای برجسته ادبیات معاصر افغانستان، توسط خانهٔ مولانا و با حضور جمعی از علاقهمندان شعر و ادب فارسی برگزار شد. این محفل فرهنگی با هدف پاسداشت جایگاه ادبی و فرهنگی حبیبالله بلبل، معرفی آثار او و بازخوانی بخشی از میراث ادبی و عرفانی کابل قدیم برگزار گردید.
در آغاز برنامه، بانو یسنا سیدی، گرداننده محفل، برگزاری چنین نشستهایی را اقدامی مهم برای پیوند نسل امروز با ریشههای فرهنگی، ادبی و تاریخی جامعه دانست. وی تأکید کرد که تداوم اینگونه محافل ادبی، بهویژه برای جامعه فرهنگی مهاجر، میتواند چراغ هویت و تعلق فرهنگی را روشن نگه داشته و از سنگینی رنج غربت، مهاجرت و دوری از وطن بکاهد.
در ادامه، دکتور سید مخدوم رهین، نویسنده و پژوهشگر نامآشنای کشور، به سخنرانی پرداخت. وی با خوانش نمونههایی از اشعار عاشقانه و عارفانه حبیبالله بلبل، از ظرافتهای هنری، زیباییشناختی و توانایی شاعر در بیان مفاهیم عمیق انسانی و عرفانی سخن گفت و از تلاشهای فرزندان و بازماندگان بلبل برای گردآوری، تدوین، ویرایش و چاپ دیوان او قدردانی کرد.
دکتور رهین در ادامه، به تشریح ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی کابل قدیم پرداخت و از صمیمیت، جوانمردی، همبستگی و عواطف انسانی در میان مردم آن روزگار یاد کرد. وی همچنین پیوند تاریخی اهل ادب و هنر با طریقتهای عرفانی، بهویژه چشتیه، قادریه و نقشبندیه را مورد بررسی قرار داد و درباره جایگاه معنوی و تاریخی طریقت چشتیه و گسترش آن از کابل تا شبهقاره هند سخن گفت.
در ادامه برنامه، آقای نوید حامد، شاعر و پژوهشگر، درباره جایگاه تاریخی و فرهنگی کابل سخن گفت. وی کابل را یکی از دیرینهترین کانونهای تمدنی منطقه دانست؛ شهری که در طول تاریخ محل تلاقی فرهنگها، اندیشهها و جریانهای گوناگون ادبی و عرفانی بوده است. به گفته او، پیشینه تاریخی کابل، از دوران پیش از اسلام و دورههایی همچون یونانباختری و بودیسم تا دورههای اسلامی، زمینهساز ظهور و پرورش شاعران، عارفان و ادیبان بسیاری شده است.
نوید حامد هویت فرهنگی کابل را متأثر از ارزشهایی چون جوانمردی، صمیمیت، عیاری و صلحدوستی دانست و تأکید کرد که این ویژگیها در آثار و منش بسیاری از اهل قلم و هنر این شهر، از دوره تیموریان تا روزگار معاصر، بازتاب یافته است.
وی همچنین به نقش محافل و انجمنهای ادبی کابل در پرورش استعدادهای ادبی اشاره کرد و از محلهها و بازارهای تاریخی همچون کاهفروشی و مرادخانی به عنوان بخشی از فضاهای فرهنگی و اجتماعی یاد کرد که در آنها شعرخوانی، گفتوگوهای ادبی و زمزمههای صوفیانه جریان داشته است.
در بخش دیگری از برنامه، آقای احمد فهیم هنرور، ناشر و تدوینکننده دیوان، درباره زندگی، شخصیت اخلاقی و روند پژوهش، گردآوری و انتشار آثار حبیبالله بلبل سخن گفت.
وی با اشاره به سالها فعالیت بلبل در بخشهای اداری و مالی، اظهار داشت که این شاعر در کنار فعالیتهای اجتماعی و شغلی، با بهرهگیری از آموزههای قرآنی و علاقه عمیق به عرفان، آثار ارزشمندی در قالبهای مختلف شعری از خود به یادگار گذاشته است.
هنرور همچنین درباره روابط ادبی بلبل و بهرهمندی او از محضر بزرگانی چون صوفی غلامنبی عشقری، میر شایق جمال و ملکالشعرا استاد بیتاب سخن گفت و تلاشهای بازماندگان و علاقهمندان بلبل را برای حفظ و انتقال نوشتههای او در دوران هجرت، شایسته تقدیر دانست.
در پایان این محفل، سید همایون شاه عالمی، شاعر و نویسنده، و زبیر هجران، شاعر جوان و خوشقریحه، با دکلمه و شعرخوانی از سرودههای حبیبالله بلبل، یاد و نام این شاعر فقید را گرامی داشتند.
الحاج حبیبالله «بلبل» فرزند محمد عمر خان، در ۱۷ قوس ۱۳۰۶ خورشیدی در شوربازار کابل چشم به جهان گشود. وی تحصیلات خود را در لیسه حبیبیه و علوم دینی را در مدرسه ملا محمود فراگرفت و پس از آن سالها در وزارت مخابرات و ریاست عمومی نساجی پلخمری در بخشهای اداری و حسابی خدمت کرد.
بلبل از دوران جوانی به شعر و ادب علاقهمند بود و با شماری از شاعران و ادیبان برجسته زمان، از جمله صوفی غلامنبی عشقری، استاد بیتاب و میر شایق جمال، ارتباط ادبی داشت. آثار او در قالب غزل، رباعی، مخمس و دیگر قالبهای شعری، در شماری از روزنامهها و مجلات آن زمان به چاپ رسیده است.
وی پس از مهاجرت به پاکستان، در ۱۳ ثور ۱۳۷۴ خورشیدی در شهر ایبتآباد درگذشت. از او چهار جلد مجموعه اشعار به یادگار مانده است که پس از وفاتش با تلاش بازماندگان و پژوهشگران گردآوری و تدوین و سرانجام منتشر گردید.
در پایان گفتنی است که دیوان اشعار الحاج حبیبالله «بلبل» در سال ۱۴۰۴ خورشیدی توسط نشر سخنور در ۲۲۲ صفحه، در چاپ دوم به نشر رسیده و در دسترس علاقهمندان شعر و ادب فارسی قرار گرفته است.
