سیما های روشن
استاد محمد اکبر سنا غزنوی
استاد محمد اکبر سنا غزنوی
استاد محمد اکبر سنا غزنوی، شاعر، نویسنده، پژوهشگر و استاد نامآشنای زبان و ادبیات فارسی، در سال ۱۳۱۹ خورشیدی در شهر غزنی دیده به جهان گشود. علاقهٔ او به شعر و ادب از سالهای نوجوانی آغاز شد و نخستین غزل خویش را در چهاردهسالگی سرود. پس از فراغت از دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه کابل، بخش بزرگی از زندگی خود را در راه آموزش، پژوهش، پرورش نسلهای جوان و گسترش زبان و ادبیات فارسی سپری کرد و در میان فرهنگیان و ادبدوستان افغانستان جایگاهی شایسته یافت.
فعالیتهای استاد سنا غزنوی تنها به سرودن شعر و تدریس ادبیات محدود نمیشد؛ او از چهرههای کوشا در پاسداری از میراث فرهنگی و ادبی غزنی نیز به شمار میرفت. بخش مهمی از زندگی فرهنگی او با معرفی، شناساندن و زنده نگهداشتن میراث ادبی و عرفانی این شهر، بهویژه میراث حکیم سنایی غزنوی، پیوند داشت. او در برگزاری مراسم و عرسهای بزرگان ادب و عرفان، از جمله حکیم سنایی، سهم فعال میگرفت و از پایهگذاران و چهرههای مؤثر در شکلگیری انجمن فرهنگی حکیم سنایی غزنوی بود.
انجمن فرهنگی حکیم سنایی غزنوی با همت استاد محمد اکبر سنا و همراهی شماری از فرهنگیان و دانشوران غزنی شکل گرفت؛ نهادی که هدف آن پاسداری از نام و میراث حکیم سنایی، تقویت فعالیتهای فرهنگی و ادبی و ایجاد زمینهای برای گردهمایی و همکاری اهل فرهنگ بود. استاد سنا در این انجمن تنها یک عضو یا همکار فرهنگی نبود، بلکه از چهرههای اثرگذار آن به شمار میرفت و بخش مهمی از تلاشهای فرهنگی خویش را در مسیر تقویت جایگاه این نهاد و شناساندن میراث سنایی و فرهنگ غزنی به کار بست. از همین رو، نام او با تاریخچهٔ فعالیتهای فرهنگی و ادبی انجمن حکیم سنایی غزنوی پیوندی ماندگار دارد.
استاد سنا در کنار فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی، آثار متعددی در زمینهٔ شعر، زبان و ادبیات فارسی، آموزش علوم ادبی و پژوهشهای تاریخی و فرهنگی پدید آورد. در حوزهٔ شعر، مجموعههایی چون «در سوگ بهار»، «رنگ اثر»، «صهبای عشق»، «گلهای خیال» و «پنجهٔ آفتاب» از او به یادگار مانده است. در زمینهٔ زبان و آموزش علوم ادبی نیز آثاری همچون «دستور زبان دری»، «تاریخ ادبیات دری»، «گلستان لطافت» در فن بدیع و انواع نظم و نثر، «بوستان لطافت» در فن بیان و چگونگی آثار ادبی، «گلزار لطافت » در فن معانی و کلام برتر،«ترازوی طلایی » در فن عروض و «درستنویسی و آیین نگارش » را تألیف کرد.
بخش دیگری از میراث علمی و فرهنگی استاد سنا به پژوهش در تاریخ و فرهنگ ادبی غزنی اختصاص دارد. او در «بهار سخن» به معرفی و یادکرد سخنوران پیشینهٔ غزنی پرداخت و در« بزم سخن» زندگی و آثار سخنوران معاصر این شهر را بازتاب داد. در« اشعهٔ زرین» نیز به معرفی عارفان غزنی پرداخت. افزون بر این، پژوهشهای او دربارهٔ شاعران و اندیشهورزان بزرگ ادب فارسی، از جمله «سیری در جلوهزار اندیشهٔ ابوالمعانی بیدل» و «نگرشی بر تازیانههای سلوک»، نشاندهندهٔ گسترهٔ مطالعات ادبی و عرفانی اوست.
استاد محمد اکبر سنا غزنوی پس از بیش از شش دهه تلاش در عرصههای آموزش، شعر، پژوهش و خدمت فرهنگی، در سال ۱۴۰۰ خورشیدی، در ۸۱ سالگی چشم از جهان فروبست. با این همه، نام و آثار او در میان اهل فرهنگ افغانستان همچنان زنده است. میراث او نه تنها در آثار ادبی و آموزشیاش، بلکه در تلاشهای فرهنگی او برای پاسداری از هویت ادبی غزنی و بهویژه در شکلگیری و فعالیت انجمن فرهنگی حکیم سنایی غزنوی نیز تداوم یافته است؛ میراثی که میتواند برای نسلهای آینده، بخشی از حافظهٔ فرهنگی و ادبی غزنی و افغانستان باشد.
یادداشت:
انجمن فرهنگی حکیم سنایی غزنوی از همکاریهای ارزشمند محترمه بنفشه سنا در گردآوری اطلاعات و تدوین این زندگینامه ، صمیمانه سپاسگزاری و قدردانی مینماید.
